Creatief begaafd, onderpresteren en conflicten op school

proefschrift creatief begaafd Joyce GubbelsCreatief begaafden worden op school te weinig gezien, en vallen dus vaak buiten de boot. Dat is een van de conclusies van het proefschrift waarop Joyce Gubbels op 1 september 2016 aan de RU Nijmegen promoveerde (zij was vlak daarna ook op de radio, samen met o.a. Tijl Koenderink van Feniks Talent). Haar conclusies deden me denken aan de kenmerken van ‘hoogpresterend’, ‘hoogbegaafd’ en ‘creatief begaafd’, zoals ze worden beschreven door Bertie Kingore. Ken je die? Haar stuk is kort geleden ook in het Nederlands vertaald. Ik denk dat de indeling van Kingore, in combinatie met het onderzoek van Gubbels, een eyeopener kan zijn voor ouders en scholen, met name bij het voorkomen en genezen van onderpresteren. En dat dit veel conflicten over leerlingen kan voorkomen.

Hoogpresterend, hoogbegaafd en creatief begaafd

Bertie Kingore, Ph.D. is afkomstig uit de praktijk. Zij heeft in 2004 de kenmerken van ‘hoogpresterende’, ‘hoogbegaafde’ en ‘creatief begaafde’ leerlingen naast elkaar gezet in een driewegmodel. Haar overzicht is vooral verhelderend omdat de verschillen tussen de 3 typen daarin heel duidelijk worden. Creatief begaafden zijn degenen die – voor zover ik kan zien – het meest in de gevarenzone zitten voor onderpresteren. Dit is de groep kinderen die, vaak na een flinke zoektocht (dus soms met regelrechte schooltrauma’s) terechtkomt bij Wijkunnenmeer. NB: het gaat ‘bij creatief begaafd’ niet per se om kinderen die dingen creëren met hun handen (al zijn creatief begaafden wel vaak ‘kunstenarstypes’); het gaat hier om hoe de manier van denken.

Wie zijn die creatief begaafden?

Een voorbeeld. Basisschool, groep 6: Juf geeft instructie, daarna gaan de kinderen zelfstandig aan de slag. Op die ene jongen na dan. Die kijkt eens uit het raam, steekt dan zijn vinger op en vraagt of hij naar de wc mag. Terug in de klas, gaat hij kijken wat de anderen doen. Hier en daar maakt hij een praatje, totdat juf zegt dat hij nu echt aan het werk moet. Uiteindelijk pakt hij zijn schrift…. dan valt zijn potlood op de grond, punt eraf. Dus dat moest eerst geslepen worden… Afijn, na 20 minuten, als iedereen zo ongeveer klaar is, is hij nog niet eens begonnen. Eigenlijk weet hij niet hoe hij zijn werk moet aanpakken. Hij ziet er ook het nut niet erg van in.

Een tijdje geleden is hij getest. Er kwam een behoorlijk IQ uit. Toch bakt hij er niet veel van op school. Logisch ook, met zo’n werkhouding. De ouders snappen het niet, thuis is hij zo leergierig als wat. Hij weet van alles over geschiedenis en de natuur. Een spreekbeurt bereidt hij ook tot in de puntjes voor. En als een andere leerling een spreekbeurt houdt, is hij net een spons. Hij kan achteraf tot in de details alles navertellen. Als hij daar zin in heeft, tenminste.

Plusklas

Naar aanleiding van de test is deze jongen vorig schooljaar in een plusklas geplaatst. Maar omdat hij op taal en rekenen niet scoort, moet hij er tot zijn verdriet weer uit. Dat was nou net het enige wat school een beetje leuk maakte. Op de vriendjes en de pauze na, natuurlijk, die zijn ook leuk. Want hij ligt goed in de klas…

Maar school houdt voet bij stuk. Eerst de basis, dan verrijking. Hij heeft nou eenmaal wat meer tijd nodig om überhaupt aan het werk te komen…. Dit wordt een heel conflict tussen ouders en school. De ouders zien thuis een leergierig, origineel kind en vragen zich af of hij buiten de plusklas adequaat en op zijn niveau ‘bediend’ wordt. School kijkt vooral naar de output, de cijfers die hij haalt op de kernvakken. En die zijn onder de maat. Ze worden het niet eens. Uiteindelijk gaat deze jongen van school. Op naar – intussen – zijn derde basisschool.

Gemiste kans

Ik zie dit vaak, en ik vind het zo jammer, een gemiste kans. Ik denk dat het overzicht van Kingore veel kan duidelijk maken wat hier aan de hand is. Deze jongen is ‘creatief begaafd’. Met honderdduizend dingen tegelijk bezig in zijn hoofd, een associatief en creatief denker. Zulke kinderen bedenken duizend en een oplossingen tegelijk voor een probleem, en raken daar dan in verstrikt. Zij hebben moeite met schools leren, dat erop gericht is die ene ‘juiste’ oplossing te vinden.

Kenmerken van creatief begaafd

In het overzicht van Kingore worden de kenmerken opgesomd van hoogbegaafden, en hoog presterenden. Heel kort samengevat zijn dit de verschillen:

  • Hoogpresterenden: weten het (juiste) antwoord op een vraag.
  • hoogbegaafden vragen zich af: wat wordt hier bedoeld, moet ik A antwoorden, of B?
  • Creatief begaafden horen de vraag niet eens. Ze willen eerst weten waar ze het voor doen, anders zijn ze niet geïnteresseerd. Zij zijn met duizend andere dingen tegelijk bezig. Of ze bedenken een out of-the-box-oplossing. Dit zijn ook de kinderen die als juf/meester na de uitleg vraagt of er nog vragen zijn, antwoorden met: mag ik naar de wc? Of: heb je een nieuwe trui? Waarna de hele klas van zijn à propos is (ja, ik spreek hier uit mijn ervaring als docent. Ook heel leuk als ze dit doen net nadat je een donderpreek hebt gehouden…. not).

Het onderzoek van Joyce Gubbels

Joyce Gubbels promoveerde, op een onderzoek naar met name analytisch en creatief begaafden. Ik denk dat je ‘analytisch begaafd’ – in ieder geval binnen dit blog – kunt gelijkstellen met hoogbegaafd bij Kingore. Haar conclusies:

  • Het is mogelijk de analytische en creatieve vaardigheden van leerlingen in kaart te brengen met bepaalde testen, in ieder geval in de bovenbouw van de basisschool. Dit zijn overigens niet de standaard-IQ-testen.
  • Op scholen en bij intelligentie-onderzoek wordt vooral aandacht besteed aan analytische vaardigheden.
  • Daardoor worden vooral analytisch begaafde leerlingen herkend. Wie creatief begaafd is, wordt niet opgemerkt.
  • Analytisch begaafde leerlingen worden het vaakst geselecteerd voor de plusklas en online verrijkingprogramma’s, terwijl creatief begaafde en dubbel begaafde leerlingen (dus creatief én analytisch) er meer baat bij (lijken te) hebben.

Kortom (ik citeer – blz. 146):
“Leerkrachten zouden goed na moeten denken over de selectiecriteria voor deelname aan verrijkingsprogramma’s” Ik denk dat er heel veel te winnen is, als dit advies van Joyce Gubbels wordt opgevolgd.

 

Tips

Ik denk dat veel conflicten tussen ouders en scholen in de toekomst kunnen worden voorkomen door de conclusies van dit proefschrift, in combinatie met het driewegmodel van Kingore. In de eerste plaats staat door het proefschrift, ‘creatief begaafd’ weer op de kaart, om het zo maar eens te zeggen. Om creatief begaafden te herkennen kun je een test gebruiken, maar in de praktijk volstaan wellicht de lijsten van Kingore.

Wat school vervolgens kan doen, wordt in het proefschrift ook duidelijk: wél naar de plusklas. Of een online verrijkingsprogramma aanbieden.

Daarnaast kun je bij Wijkunnenmeer terecht voor nog veel meer tips uit de praktijk. Zie hiervoor bijvoorbeeld mijn gratis Minicursus Grip op onderpresteren, aan te vragen bovenaan elke pagina van deze site. Of vraag een offerte aan voor een workshop Grip op onderpresteren. Ik kom graag als spreker bij ouderverenigingen of op scholen.

En mijn laatste ‘tip van Flip’: download het proefschrift van Joyce Gubbels! Het is wel in het Engels. Of lees het Nederlandse artikel waar zij aan meewerkte! Ik heb Joyce Gubbels onmiddellijk gemaild, en kreeg per kerende post zowel de PDF als het boek! Ook voor haar zal het heel fijn zijn, als haar boek breed wordt gelezen. Dat helpt haar verder in de academische wereld. Win-win-win dus! Het e-mailadres vind je op internet.

15 Responses to Creatief begaafd, onderpresteren en conflicten op school

  1. Bedankt voor dit interessante artikel.
    Heel fijn om de links naar de verschillende bronnen te kunnen volgen.
    Het is goed dat er meer aandacht komt voor de verschillen in intelligentie en hoe zich dit kan uiten.
    Groetjes Lisette

    • Hallo Lisette, graag gedaan natuurlijk. Ik vind dit een heel belangrijk onderwerp. Ik kan me voorstellen dat er hierdoor puzzelstukjes op hun plek vallen, bij ouders, bij scholen – en misschien ook wel bij collega´s. Dat kan de doelgroep maar ten goede komen, zodat ze vrijer en blijer kunnen leven, kunnen sprankelen. En daar doen we het natuurlijk voor! 🙂

  2. Ik vind de Nederlandse vertaling van Kingore, niet zo duidelijk als de Engelse. “Wonders” zou bijvoorbeeld, volgens mij, beter als “vraagt zich af” vertaald kunnen worden, dan als “verwondert zich”.

    • Ha Esther, blij dat je de stukken zo precies hebt gelezen! Dat toont je interesse in het onderwerp. 🙂 Omdat ik zelf ook altijd graag de oorspronkelijk tekst lees, heb ik de link naar de Engelse brontekst opgenomen. Dan kan iedereen zien wat daar precies staat. Aan de andere kant lezen sommige mensen liever Nederlands; het is een lang stuk. Zo probeer ik voor elk wat wils te bieden. Als taalfreak ben ik blij in jou een ‘soortgenoot’ te ontmoeten. Dit lijkt me een Anglicisme (ik had het trouwens zelf nog niet gezien).

  3. Het interesseert me zeer zeker! Het was voor mij echt een aha-erlebnis. Maar bij de NL vertaling was het nog niet zo duidelijk als bij de Engelse versie, vandaar mijn opmerking. Ik heb je stuk ook met school gedeeld, omdat ik het zo herkenbaar vond. Wij hebben trouwens een fantastische school die ons zoontje wel in de plusklas houdt, ondanks zijn matige prestaties op de CITO-toetsen.

    • Hoi Esther, wat fijn te horen over jullie school. Hulp aan deze doelgroep is niet zo moeilijk als wel wordt gedacht, als je maar goed kijkt naar het kind. En met elkaar in gesprek blijft. Dat lukt bij jullie dus prima! Dank ook voor het delen van mijn blog!

  4. zeer interessant. en ben zo blij dat de school van ons meisje hier gelukkig wat mee kan hopelijk, want ons meisje valt zeker onder deze categorie. zo slim meisje en ze doet er niks mee. we zijn nu al 2 jaar er mee bezig en ze was in groep 2 al veel verder dan de rest, alleen jammer dat er op school geen plusklas zit.

  5. Met het behulp van het wereldspel kan ik makkelijker de creatief begaafden herkennen. Hetzelfde geldt voor het gebruik van tekeningen of andere creatieve uitingen.

    • Hallo Marita, het wereldspel is ontworpen om beelddenkers op te sporen, toch? Ik heb beelddenken als geheel ff buiten dit blog gehouden en ook buiten mijn site, hoewel ik er in workshops van alles over zeg. 🙂 Naar mijn idee zijn creatief begaafden vaak – of misschien wel altijd – beeld- of kinesthetische denkers.
      Beelddenken is helaas nog steeds een wat controversiële term. Sommigen vinden dat beelddenken niet wetenschappelijk is aangetoond. En dat het fenomeen dus niet bestaat. Wat een redenering trouwens! Omdat het niet is aangetoond, bestaat het niet. Dus als je je ogen dichtdoet en niets ziet, is de wereld er niet… of zo. 🙂
      Hoe dan ook: ik wilde me die verwarring niet ook nog eens op mijn dak halen in dit blog (de soms hoog oplaaiende conflicten tussen ouders en scholen zijn al erg genoeg, als we dan ook nog gaan bakkeleien over termen, is het eind zoek).
      Ik zie op de site van de Stichting Beelddenken dat de universiteiten Groningen en Utrecht een groot onderzoek starten of zijn gestart. Weet jij daar meer van?

  6. Wat een herkenning! Mijn zoontje is altijd druk, druk met al zijn ideeen, al zijn plannen, al zijn fantasie, hij komt gewoon tijd te kort (en is pas 7). Op school gaat het niet zo goed, maar ook daar zagen ze dat hij met andere dingen bezig is (is zijn hoofd). School zag ook dat hij heel goed is in analyseren en beredeneren (maakt bv sommen net anders). Hij is een kei is in spreekbeurten houden ook uit het niets. Hij knutselt graag, maar dat is altijd (voor mij althans) een grote warboel en alles is zo groot en uitgebreid mogelijk. Maar het verhaal wat je erbij te horen krijgt is geweldig. Hij zit op een klein schooltje in een klein dorpje in groep 4 en de juffen hier zagen het, terwijl hij voor de buiten wereld meer ADHD lijkt te hebben, dat hij anders denkt, origineler en dieper. Nu ‘stoppen’ ze hem in een DHH protocol en krijgt hij binnenkort (is pas net besloten) extra maar ook anders werk. De juf gaat vaker doorvragen hoe hij tot iets komt. Ik dacht eerst klopt het wel is hij wel zo slim, is hij wel ‘hoogbegaafd’. Hij was namelijk nooit het slimme kind, maar wel het kind dat altijd vond dat alles anders kon een echte ‘out of the box’ denkertje stond/staat hij wel ‘bekend’ als. Nu ik lees over Creatief Begaafd, denk ik ja dat klopt wel! (had ik nog nooit van gehoord, maarja ben me pas net aan het verdiepen). THX!

    • Hoi Maaike, Wat een mooi verhaal, school is goed bezig! Voor veel ouders is het DHH-protocol wellicht een goede tip. Ik kende het eerlijk gezegd ook nog niet!
      Waar je nog wel ff op ‘moet’ letten, is of je zoontje wel meekomt met alles wat geautomatiseerd moet worden: Kent hij de tafels of rekent hij ze razendsnel uit? Gaat spelling van weetwoorden goed? En werkwoordspelling? En later topo en geschiedenis? Aangezien bij veel CITO-toetsen een stopwatch wordt gebruikt, is het belangrijk dat hij al deze dingen automatiseert (dus stampt). Lukt dat niet… dan kun je natuurlijk altijd terecht bij Wijkunnenmeer… 🙂

      • Fijn zo snel een reactie. En nee hij zit op logopedie voor het lezen, hij wil eerst begrijpend lezen zijn we inmiddels achter. En ook nee DMT toetsen op woordjes scoort hij het allerlaagst en hij ziet er totaal geen nut van in. Rekenen gaat tot nu toe goed, maar ze zien al dat automatiseren minder gaat, hij blijft het uitrekenen. Maar op school ziet zijn oude juf dit wel (nieuwe is nog even afwachten maar is ingelicht door de oude), ze willen hem eventueel wel meer tijd geven indien mogelijk (hij is alles behalve snel en weet dit zelf ook). Spelling schommelt hij, ene toets het laagst en volgende toets weer het hoogst. Ik houd jullie in gedachten, maar helaas wonen wij in het zuiden (meer dan 2 uur rijden).

        • Hallo Maaike,
          Dit klinkt wel zorgelijk, en ik denk dat het niet goedkomt via de methodes die school hanteert. Die zijn nu eenmall bij deze dingen vrij standaard. Ik werk in heel NL en heb klanten tot in Limburg en Zeeland. WE kunnen b.v. in het midden van eht land afspreken, daar ben ik regelmatig. En anders is er ook nog Skype. Ik zou jou in een sessie of drie kunnen vertellen hoe jij je zoontje thuis kunt helpen. Je b ent er nu nog vroeg bij, dan is het nog vrij gemakkelijk. als je hiaten laat ontstaan, moet hij in een later stadium heel veel inhalen. Ik kan je nu al zeggen dat hij daar vast geen zin in zal hebben. Nadere info? Mail me op info@wijkunnenmeer.nl of via het contactformulier.

Plaats een reactie

MENU